Đi đâu, sống ở đâu: quyết định lớn sau tốt nghiệp

Nhắc lại – nâng cao: Level 5 (buổi 4) đã học ma trận quyết định có trọng số. Buổi này thêm bước chấm theo giá trị sống và thử nhỏ trước khi quyết.

1. Nhiều con đường, không có con đường duy nhất đúng. Sau tốt nghiệp thường có các lựa chọn: đi làm ở thành phố lớn, về quê làm gần nhà, học tiếp (thạc sĩ, chứng chỉ nghề), học hoặc làm việc ở nước ngoài, tự kinh doanh. Mỗi con đường có cái được và cái mất. Điều quan trọng là chọn có suy nghĩ và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

2. Ma trận quyết định theo giá trị. Liệt kê 2–4 phương án thật. Chấm mỗi phương án theo 5 giá trị sống của mình và vài tiêu chí thực tế:

• Thu nhập dự kiến: dựa trên tin tuyển dụng thật, không dựa trên lời đồn.
• Chi phí sinh hoạt: nhà ở, ăn uống, đi lại mỗi tháng ở nơi đó.
• Cơ hội học và phát triển: mình học được gì sau 1–2 năm.
• Gần gũi gia đình và bạn bè: điều này quan trọng với mình đến đâu.

Nhân điểm với mức quan trọng của từng tiêu chí rồi so sánh. Con số không quyết định thay mình, nhưng giúp thấy rõ điều mình đang cân nhắc.

3. Thử nhỏ trước khi quyết lớn. Trước khi chuyển đến một thành phố hay theo một ngành: phỏng vấn 2–3 người đang sống như vậy, đi thực tế vài ngày, làm dự án ngắn, tính ngân sách một tháng bằng giá thật. Một lần thử nhỏ thường cho thông tin mà nhiều giờ suy nghĩ không có được.

4. Học tiếp: để làm gì? Học thạc sĩ hay chứng chỉ có giá trị khi gắn với mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng. Hãy hỏi: vị trí mình muốn có cần bằng này không, chi phí và thời gian là bao nhiêu, có thể vừa làm vừa học không. Học tiếp chỉ vì "chưa muốn đi làm" thường tốn tiền mà chưa giải quyết được điều mình băn khoăn.

5. Đi học, đi làm ở nước ngoài: kiểm tra nguồn chính thức. Đây là lựa chọn nhiều bạn quan tâm. Trước khi quyết định:

• Thông tin: tra học phí, điều kiện visa, quy định lao động từ cơ quan nhà nước, website chính thức của trường, đại sứ quán.
• Doanh nghiệp đưa người đi làm việc: kiểm tra giấy phép với cơ quan quản lý nhà nước về lao động; đọc kỹ hợp đồng và các khoản phí.
• Dấu hiệu rủi ro: hứa "bao đậu", "việc nhẹ lương cao", đòi nộp tiền lớn trước khi có giấy tờ, không có hợp đồng rõ ràng.
• Hỏi người đã đi thật: về công việc, chi phí sống và khó khăn thực tế.

6. Chọn rồi thì đi trọn. Không có lựa chọn nào không có cái mất. Khi đã quyết, hãy đặt một mốc xem lại (ví dụ sau 12–18 tháng) và dồn sức cho lựa chọn đó thay vì liên tục nhìn sang con đường mình không chọn. Nếu có người nghĩ mình "thua" vì về quê hay chọn việc lương thấp hơn, hãy nhớ: mình sống theo giá trị của mình, không theo thang đo của người khác.