Người khó tính, ranh giới và giúp đỡ mà không bị lợi dụng

1. Người khó tính hay hành vi khó. Nên nhìn vào hành vi chứ không dán nhãn con người. Bốn hành vi khó thường gặp: hay chê bai; hay đổ lỗi; hay than phiền nhưng không đề xuất; hay nhờ vả, lợi dụng. Nhiều khi phía sau là áp lực, lo lắng hoặc thói quen, không nhất thiết là ác ý.

2. Xử lý hành vi khó. Mình không thay đổi được người khác, nhưng kiểm soát được phản ứng của mình:

• Giữ bình tĩnh, không phản ứng theo cảm xúc.
• Với người hay chê: hỏi "Bạn đề xuất cách nào tốt hơn?".
• Với người hay than: hỏi "Bạn muốn nhóm làm gì tiếp?" và giao việc cụ thể.
• Với người hay đổ lỗi: nói về việc và dữ liệu, ghi lại phân công bằng văn bản.

3. Ranh giới cá nhân là gì. Ranh giới là giới hạn về thời gian, tiền bạc, công sức, không gian riêng mà mình sẵn sàng dành cho người khác. Ranh giới rõ không làm mất quan hệ; ngược lại, nói "có" mãi rồi âm thầm bực bội mới làm quan hệ hỏng.

4. Từ chối 3 bước.

• Cảm ơn hoặc ghi nhận: "Cảm ơn bạn đã tin mình."
• Nói không rõ ràng: "Tuần này mình không làm hộ được."
• Đưa phương án khác (nếu muốn): "Mình có thể chỉ bạn cách làm phần mở bài trong 15 phút."

Không cần giải thích quá dài hay bịa lý do. Từ chối việc, không từ chối con người.

5. Giúp đỡ mà không bị lợi dụng. Giúp người là lựa chọn, không phải nghĩa vụ. Dấu hiệu đang bị lợi dụng: người kia chỉ tìm mình khi cần; không trả lại, không cảm ơn; mình thấy kiệt sức hoặc bực bội sau khi giúp. Giúp cách làm tốt hơn làm hộ. Với tiền bạc: chỉ cho vay số tiền mình chấp nhận mất; khoản cũ chưa trả thì chưa cho vay thêm; nói rõ ngày trả.

6. Ở chỗ làm. Yêu cầu làm thêm giờ, đổi ca, làm việc ngoài mô tả công việc: hỏi rõ chế độ, dựa vào thỏa thuận làm việc đã có; từ chối lịch sự điều không hợp lý. Việc liên quan đến quyền lợi thì nên trao đổi bằng văn bản.