Tạo phương án và cân nhắc rủi ro

1. Vì sao cần nhiều phương án. Ý đầu tiên thường là ý quen nhất, không phải ý tốt nhất. Có 3–5 phương án để so sánh thì quyết định tốt hơn hẳn so với chỉ hỏi "làm hay không làm" một phương án duy nhất.

2. Quy tắc động não. Alex Osborn, người đặt ra thuật ngữ động não (brainstorming), đưa ra các nguyên tắc cơ bản:

• Chưa chấm điểm: không khen chê trong lúc nghĩ ý.
• Số lượng trước: càng nhiều ý càng tốt.
• Ý lạ cũng được ghi: ý "điên" có thể gợi ra ý khả thi.
• Phát triển ý người khác: "Dựa trên ý của bạn, mình nghĩ thêm…".

Mẹo: cho mỗi người viết ý ra giấy trong 5 phút trước khi nói, để người ít nói cũng đóng góp.

3. Ma trận quyết định có trọng số. Thống nhất tiêu chí trước (hiệu quả, chi phí, thời gian, khả năng làm), gán trọng số theo mức quan trọng (ví dụ 3, 2, 2, 1), chấm mỗi phương án từ 1 đến 5 theo từng tiêu chí, nhân với trọng số rồi cộng lại. Ma trận không quyết định thay mình, nhưng buộc mình nói rõ vì sao chọn.

4. Lợi ích, chi phí và chi phí cơ hội. Chi phí không chỉ là tiền: còn là thời gian, sức khỏe, các mối quan hệ. Chi phí cơ hội là giá trị của lựa chọn tốt nhất mà mình bỏ qua. Chọn làm thêm lương cao cả hè thì chi phí cơ hội có thể là kinh nghiệm thực tập đúng ngành.

5. Ma trận rủi ro. Liệt kê những gì có thể sai, chấm mỗi rủi ro theo khả năng xảy ra và mức ảnh hưởng (thấp – vừa – cao). Rủi ro vừa có khả năng cao vừa ảnh hưởng lớn thì phải có phương án dự phòng ngay; rủi ro thấp cả hai thì chấp nhận. Ví dụ: sự kiện ngoài trời mùa mưa cần đặt sẵn chỗ trong nhà.

6. Cảnh giác với lời hứa "không rủi ro". Lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn; không có khoản đầu tư nào vừa lãi rất cao vừa không rủi ro. Lời mời góp tiền hứa lãi hằng tháng rất cao, giục quyết nhanh, nhờ rủ thêm người là dấu hiệu lừa đảo thường gặp. Gặp những lời mời như vậy, không chuyển tiền và hỏi người có chuyên môn hoặc gia đình trước.