Khám phá nghề và xây vốn sự nghiệp

1. Ngành "hot" không phải lý do đủ. Ngành đang được nhắc nhiều trên mạng chưa chắc hợp với mình, và độ "hot" có thể thay đổi trong vài năm. Những con số như "100% có việc", "lương nghìn đô" thường không có nguồn. Chọn nghề là quyết định gần với "cửa một chiều", nên cần làm chậm và dựa trên thông tin thật.

2. Bốn yếu tố khi chọn nghề. Nghề phù hợp nằm ở chỗ giao nhau của:

• Năng lực: mình làm tốt hoặc có thể học để làm tốt.
• Hứng thú: mình có thể làm lâu dài mà không thấy cạn năng lượng (nhớ lại bản đồ năng lượng ở Level 2).
• Giá trị: phù hợp với điều mình coi trọng (ổn định, tự do, đóng góp, thu nhập…).
• Nhu cầu thật: có người sẵn sàng trả tiền cho công việc đó, thể hiện qua tin tuyển dụng thật.

3. Tìm hiểu nghề từ nguồn thật. Đọc 10–20 tin tuyển dụng đang đăng để xem yêu cầu kỹ năng, kinh nghiệm; xem mô tả công việc cụ thể hằng ngày; phỏng vấn người đang làm nghề 20 phút; nếu được, đi thực tập, làm thêm hoặc tình nguyện để thử. Thông tin về lương và cơ hội việc làm cần có nguồn và ngày cập nhật; mức lương thay đổi theo nơi làm, kinh nghiệm và thời điểm.

4. Phỏng vấn người làm nghề. Chuẩn bị 5 câu hỏi, ví dụ: một ngày làm việc của anh chị thế nào? Phần nào khó nhất? Người mới cần kỹ năng gì? Nếu làm lại từ đầu, anh chị sẽ học gì khi còn là sinh viên? Anh chị gợi ý em nên hỏi thêm ai? Xin phép trước khi ghi chép, cảm ơn sau buổi nói chuyện.

5. Vốn sự nghiệp. Cal Newport, trong cuốn So Good They Can't Ignore You (2012), gọi những kỹ năng hiếm và có giá trị là "vốn sự nghiệp". Với sinh viên, vốn này gồm:

• Kỹ năng khó thay thế: thành thạo một kỹ năng nghề cụ thể, không chỉ biết sơ qua.
• Bằng chứng: sản phẩm thật (dự án, bài viết, portfolio, kết quả công việc).
• Quan hệ trong nghề: người biết mình làm được gì.

Theo Newport, đam mê thường lớn lên cùng năng lực chứ không có sẵn từ đầu.

6. Kế hoạch vốn sự nghiệp 12 tháng. Chọn 1–2 kỹ năng nghề cần xây, 1 sản phẩm làm bằng chứng trong năm, 2–3 người trong nghề muốn gặp, 1 trải nghiệm thật (thực tập, làm thêm, tình nguyện đúng ngành). Nếu hướng nghề ảnh hưởng đến kế hoạch của gia đình, hãy chia sẻ kế hoạch và dữ kiện để cùng bàn.