Học cùng AI: dùng đúng, kiểm chứng, không phụ thuộc

1. AI tạo sinh làm được gì. Các công cụ như ChatGPT, Gemini, Claude có thể giải thích khái niệm theo nhiều cách, tóm tắt, gợi ý dàn ý, ra câu hỏi luyện tập, góp ý văn bản và dịch. Dùng đúng cách, AI giống một gia sư kiên nhẫn sẵn sàng trả lời lúc nửa đêm.

2. AI hay sai ở đâu. AI tạo câu trả lời bằng cách dự đoán chữ tiếp theo, nên có thể nói rất trôi chảy những điều sai.

• Bịa nguồn: đưa ra sách, bài báo, đường link không tồn tại.
• Sai số liệu, điều luật: con số, điều khoản nghe cụ thể nhưng không đúng.
• Thông tin cũ: không biết những thay đổi gần đây nếu không được cập nhật.
• Chiều theo người hỏi: dễ đồng ý với giả định sai trong câu hỏi.

3. Kiểm chứng trước khi dùng. Mọi số liệu, điều luật, trích dẫn, tài liệu tham khảo từ AI phải được kiểm tra trên nguồn gốc: văn bản chính thức, giáo trình, trang của cơ quan hoặc trường. Không tìm được nguồn gốc thì không dùng. Câu trả lời trôi chảy không có nghĩa là đúng.

4. Gia sư, không làm hộ. So sánh hai câu lệnh: "Viết giúp mình bài tiểu luận về lạm phát" và "Giải thích lạm phát cho sinh viên năm 3 bằng một ví dụ ở Việt Nam, rồi hỏi mình 3 câu để kiểm tra xem mình hiểu chưa". Câu thứ hai giúp mình học. Một số cách dùng tốt:

• Giải thích lại: "Giải thích khái niệm X bằng ví dụ đời thường".
• Kiểm tra: "Ra 5 câu hỏi trắc nghiệm về chương này, chưa cho đáp án".
• Góp ý: "Đây là bài mình tự viết, chỉ ra 3 chỗ lập luận yếu, đừng viết lại".

5. Quy định học thuật. Mỗi trường, mỗi môn có quy định riêng về dùng AI: có môn cấm, có môn cho phép nhưng phải ghi rõ. Nộp bài do AI viết như bài của mình có thể bị coi là gian lận học thuật. Khi không chắc, hãy hỏi giảng viên môn đó và ghi rõ mình đã dùng AI vào việc gì.

6. Bảo vệ thông tin và không phụ thuộc. Không nhập căn cước, bảng điểm, số điện thoại, thông tin của người khác vào công cụ AI. Và hãy tự làm trước, dùng AI sau: kiến thức nền là thứ giúp mình hỏi đúng câu và nhận ra lúc AI sai. Người phụ thuộc AI sẽ không nhận ra khi nó sai.